System emerytalny (I filar, II filar, III filar)

Od 1 stycznia 1999 r. w Polsce obowiązuje nowy system ubezpieczeń społecznych. Jest on ulepszoną i dostosowaną do naszych warunków wersją systemu mieszanego - połączeniem umowy pokoleniowej, gdzie wypłacane emerytury finansowane są z bieżących składek pracujących, oraz z ubezpieczeń kapitałowych, w których składki będą inwestowane i pomnażane przez Otwarte Fundusze Emerytalne (OFE).

Konstrukcja systemu emerytalnego

W obecnym systemie emerytalnym nasza emerytura może pochodzić z trzech źródeł:

• I Filar - Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), do którego jest przekazywana składka emerytalna, zapisywana na indywidualnym koncie ubezpieczonego. Składka jest waloryzowana w stosunku do inflacji i wzrostu funduszu płac. I filar - ZUS nadal opiera się na realizowaniu tzw. umowy pokoleniowej.
• II Filar - Otwarte Fundusze Emerytalne (OFE), tworzone i zarządzane przez Powszechne Towarzystwa Emerytalne (PTE). Podstawową funkcją PTE jest pomnażanie wpływających do OFE składek.
• III Filar - Dodatkowy, całkowicie dobrowolny system oszczędzania umożliwiający podniesienie wysokości podstawowej emerytury otrzymywanej w przyszłości z I lub z I i II filaru.

Pierwszy filar ma charakter obowiązkowy, drugi jest obowiązkowy dla osób urodzonych po 31 grudnia 1968 roku. Konta ubezpieczonych w ZUS i w otwartych funduszach emerytalnych dają ubezpieczonym możliwość kontrolowania aktualnej wysokości zgromadzonego przez nich kapitału.

Założenia

Docelowo wszyscy przyszli emeryci będą otrzymywać pieniądze, co najmniej z dwóch źródeł:

• ze zreformowanego ZUS-u (tzw. I filar) podstawowa część nowej emerytury jest, podobnie jak dzisiaj, wypłacana przez ZUS i finansowana z bieżących składek pracujących
• z prywatnych otwartych funduszy emerytalnych (tzw. II filar) druga część emerytury ma charakter kapitałowy. Wpłacane środki są ewidencjonowane na indywidualnych rachunkach, następnie inwestowane i pomnażane, a w przyszłości przeznaczone na zakup dożywotniej emerytury.

Emerytura tych, którzy ubezpieczą się dodatkowo (tzw. III filar) będzie składać się z trzech części. Nowy system przewiduje, że głównym źródłem tej dodatkowej emerytury będą specjalne programy emerytalne organizowane w zakładach pracy przy aktywnym udziale pracodawcy (tzw. Pracownicze Programy Emerytalne). W programach tych uczestniczą zarówno zakłady ubezpieczeń na życie, jak i towarzystwa funduszy inwestycyjnych. Instytucje te przygotowują specjalną ofertę zabezpieczenia emerytalnego dla pracowników zakładów pracy.

Składkę emerytalną płacą po połowie pracodawca i pracownik. Składka jest naliczana od wynagrodzenia nie przekraczającego 30-krotności średniej miesięcznej płacy krajowej. Osoby, których roczne dochody przekroczą ten limit, nie będą odprowadzały dalszych składek aż do końca danego roku kalendarzowego.

Uczestnicy nowego systemu (tj. wszyscy urodzeni po 31 grudnia 1948 r.) sami będą decydować o momencie przejścia na emeryturę (powyżej wymaganego minimum). Z każdym rokiem pracy ponad minimalny wiek emerytalny wysokość ich przyszłej emerytury będzie wzrastać o kilka procent. Będą też mogli bez ograniczeń łączyć świadczenia emerytalne z dalszą pracą zarobkową.

Co więcej członkowie otwartych funduszy emerytalnych będą mogli w przyszłości dokonać wyboru wariantu świadczenia emerytalnego.

Projekty przepisów regulujących wypłaty emerytur zakładają, że przenosząc swoje środki z funduszu do wybranego zakładu emerytalnego będzie można zdecydować, czy zamienić zebrany wkład na "typową" emeryturę - regularne świadczenie wypłacane do końca życia, czy np. wybrać emeryturę "gwarantowaną" polegającą na wypłacie powierzonych środków w ratach przez ustalony okres: powiedzmy 10 lat. Inną możliwą formą wypłaty będzie tzw. emerytura "małżeńska", gdzie świadczenie emerytalne wypłacane jest do końca życia któregokolwiek z małżonków (po śmierci pierwszego z nich wypłata ulega pewnemu obniżeniu).

Na dzień dzisiejszy nie ma przepisów wykonawczych regulujących zasady wypłat nowych emerytur.

Zalety nowego systemu emerytalnego:

• sprawiedliwość - poprzez ścisłe powiązanie płaconej składki z przyszłym świadczeniem,
• bezpieczeństwo - poprzez połączenie systemu repartycyjnego i kapitałowego,
• przejrzystość systemu - poprzez jego prostą i jasną konstrukcję,
• samofinansowanie systemu,
• zapewnienie emerytom godziwych warunków życia,
• wzmocnienie społecznego poczucia wartości pracy,
• odciążenie budżetu państwa od wydatków na emerytury i renty.

Jak działa II filar?

Otwarty Fundusz Emerytalny (OFE) to podmiot, które zadaniem jest gromadzenie środków pieniężnych i ich lokowanie z przeznaczeniem na wypłatę przyszłej emerytury po osiągnięciu przez Ciebie wieku emerytalnego.

Przedmiotem działalności OFE jest gromadzenie i inwestowanie środków zebranych na Twoim indywidualnym rachunku po to, abyś po osiągnięciu odpowiedniego wieku mógł otrzymywać świadczenie emerytalne. PTE tworzy i zarządza OFE oraz reprezentuje fundusz wobec osób trzecich.

Zatem składki powierzasz OFE, zaś PTE jedynie nimi zarządza.

Opłaty/koszty

Zgodnie z ustawą o funkcjonowaniu otwartych funduszy emerytalnych Powszechne Towarzystwa Emerytalne pobierają dwie opłaty.

Opłaty od składek (tzw. prowizja) - fundusze pobierają jednakowe opłaty od składek w stosunku do wszystkich nowych klientów:

• od 1 stycznia 2010 r. - 3,5% kwoty składki
• tylko OFE Allianz - 3,45% kwoty składki

Opłaty za zarządzanie - pobierana bezpośrednio z aktywów funduszu. Opłata ta maleje wraz ze wzrostem aktywów. Większe fundusze pobierają zatem mniejsza opłatę:

Od dnia 1 stycznia 2010 r. opłata za zarządzanie wynosi:

Wysokość aktywów netto (w mld zł)		Miesięczna opłata za zarządzanie Otwartym Funduszem Emerytalnym od aktywów netto wynosi
ponad	do
-	8	0,045% wartości aktywów netto w skali miesiąca
8	20	3,6 mln zł + 0,04% nadwyżki ponad 8 mld zł wartości aktywów netto, w skali miesiąca
20	35	8,4 mln zł + 0,032% nadwyżki ponad 20 mld zł wartości aktywów netto, w skali miesiąca
35	45	13,2 mln zł + 0,023% nadwyżki ponad 35 mld zł wartości aktywów netto, w skali miesiąca
45	-	15,5 mln zł

Opłaty za zmianę funduszu - jednakowe w przypadku wszystkich funduszy:

• bez opłat - jeśli staż członkowski jest dłuższy niż dwa lata,
• 80 zł - jeśli staż członkowski jest krótszy niż 24 miesiące, ale dłuższy niż 12 miesięcy,
• 160 zł - jeśli staż członkowski jest krótszy niż 12 miesięcy.

Losowanie

Jeśli urodziłeś się po 31.12.1968 roku, zacząłeś pierwszą prace lub działalność, za którą odprowadzane są składki na ubezpieczenia emerytalne do ZUS masz 7 dni na wybór otwartego funduszu emerytalnego. Inaczej zostaniesz przypisany jednemu z funduszy w drodze losowania ZUS i nie będziesz miał wpływu na wybór funduszu. Na kilka tygodni przed losowaniem ZUS prześle Ci przypomnienie listownie o konieczności przystąpienia do OFE, dając Tobie ostatnią szansę dokonania samodzielnego wyboru.

Uwaga! Losowanie OFE nie dotyczy uczniów (studentów) do 26-tego roku życia, podejmujących prace w ramach umowy o dzieło, zlecenia lub w trakcie studiów doktoranckich.

Terminy i zasady losowania

Losowanie ZUS odbywa się dwa razy do roku:

• w ostatnim dniu roboczym stycznia
• w ostatnim dniu roboczym lipca

W losowaniu biorą udział tylko te OFE, które: posiadają nie większy niż 10% udział w rynku OFE pod względem wysokości zarządzanych aktywów i osiągnęły stopę zwrotu wyższą niż średnia ważona w dwóch ostatnich okresach rozliczeniowych publikowanych przez KNF.

Dlaczego lepiej wybrać samemu?

• masz możliwość wyboru spośród wszystkich OFE na rynku, a nie tylko biorących udział w losowaniu,
• zwlekając z wyborem Twoje składki przetrzymywane są w ZUS, podczas gdy mogłyby być inwestowane na rachunku w OFE,
• nie narażasz się na koszty ewentualnej zmiany funduszu, do którego trafisz w drodze losowania, a nie w drodze świadomego wyboru,